U traženju novog

individualizam i liberalni duh u srpskoj kulturi (1894-1914)

Leon Kojen (autor)

U traženju novog

880 din

Stara cena: 1100 din

U korpu

Najrazvijenija strana srpske kulture između 1900. i 1914. bila je književnost, u koju su Rakić i Dučić, Pandurović i Dis, a zatim u prozi Veljko Milićević, Milutin Uskoković i Isidora Sekulić prvi put uneli moderan duh, potpuno preobrazivši malu provincijsku literaturu kakva je bila srpska početkom devedesetih godina 19. veka, posle rane smrti Vojislava Ilića. Zato je najveći deo ove knjige posvećen upravo književnosti i načinu na koji su je individualizam i liberalni duh srpske inteligencije tog vrsmena s jedne strane svojim uticajem oblikovali, a s druge dobili u njoj snažan, umetnički uobličen izraz.



Prvo poglavlje ove knjige bavi se individualizmom u srpskoj kulturi uopšte, najpre u književnosti – koju je još Skerlić krajem ovog razdoblja ocenio kao individualističku – a zatim u teorijskoj misli, u kojoj su se individualističke ideje javile nešto ranije, u poslednjoj deceniji 19. veka. Drugo poglavlje posvećeno je Srpskom književnom glasniku, najboljem časopisu ovog doba, koji je odigrao ključnu ulogu u nastanku moderne srpske književnosti. U izuzetno značajnom tekstu u kojem je odredio programsku orijentaciju časopisa Bogdan Popović je izneo ideju koju su on i Skerlić nazvali „književnim liberalizmom” – stav da srpskoj kulturi ne treba časopis koji će zastupati određen estetički program i stvarati još jednu književnu školu, jer „dobrih i rđavih književnih škola nema... no ima samo dobrih i rđavih pisaca”1 i da stoga srpskoj književnosti samo treba „pomoći da postepeno i sama uđe u ’svetsku književnost’, u koju po darovitosti svojih pisaca zaslužuje da uđe, ali iza koje po nesavršenoj spremi njihovoj danas izostaje” (Popović 1901a: 122).

Poslednja dva poglavlja knjige u većoj su meri posvećena estetičkim, književno-teorijskim i književno-istorijskim pitanjima. Prvo od njih bavi se estetičkim idejama i kritičkim principima Bogdana Popovića koji je, od svog pristupnog predavanja O književnosti (1894) do Ogleda iz književnosti i umetnosti (1914), u nizu radova formulisao prvi skup kritičkih principa u srpskoj književno-teorijskoj misli koji je, s jedne strane, filozofski dobro obrazložen, a s druge strane nam omogućava da damo uverljive i istančane analize književnih dela. Posebno je značajna činjenica da je Popović još 1899. godine, kada se književnost svuda uglavnom posmatrala samo kao izraz svoga doba i svedočanstvo o sredini u kojoj je nastala, nedvosmisleno zastupao ideju autonomije književnog (i uopšte umetničkog) dela, saglašavajući se na taj način pre sa piscima poput Flobera ili Bodlera nego sa akademskim teorijama Tena, Brintjera ili Lansona.

Završno poglavlje knjige, „Modernost i modernizam“, identifikuje stilske, žanrovske i motivske odlike svojstvene prvim modernim delima srpske književnosti, koje se javljaju najpre u poeziji, a neku godinu zatim u analognom obliku i u prozi. Ali postojanje tih zajedničkih odlika ne znači da svu raznovrsnost srpske poezije, a pogotovu celokupne književnosti tog vremena treba veštački svoditi na neki književni pravac ili školu. Srpska književnost ovog razdoblja bila je moderna, ali ne i modernistička: njeni najznačajniji pisci suviše su bili individualisti da bi ih privlačilo prihvatanje nekog izričitog estetičkog programa ili udruživanje u književne grupe.

Ostali naslovi koji sadrže ključne reči: Liberalizam
Ostali naslovi iz oblasti: Istorija

Izdavač: Čigoja; 2015; Broširani povez; ćirilica; 21 cm; 268 str.; 978-86-531-0134-3;